E-pocztówki

Zobacz galerie z: Biegi przełajowe Chodel

Ratoszyn

opublikowano: 2006-08-03 00:00:00
Początki Ratoszyna sięgają odległych wieków. Była tu duża miejscowość już w XIII wieku i najpóźniej w końcu tego właśnie stulecia powstała w tej wsi parafia katolicka. Pierwsza pisana wzmianka pochodzi z 1328 roku. W tymże roku na potrzeby Rzymu zrobiono spis parafii w całej Polsce. W archidiakonacie lubelskim wymieniono między innymi „Item parrochia ecclesia de Racosin”.
Z czasów XIV wieku wiadomości na temat wsi pochodzą tylko ze źródeł kościelnych, informują one o plebanach z Ratoszyna, byli to: Piotr, Jakub, Toporek i inni.
Ze źródeł z początku XV wieku pochodzą informacje o właścicielach wsi. W 1403 roku był to Klemens kasztelan radomski. Zapewne synowie Klemensa osiedli w tej wsi na stałe i podpisywali się z Ratoszyna. W 1409 roku notuje się Jakusza z Ratoszyna, w 1441 Mikołaja z Ratoszyna (zwanego Miklaszem). W drugiej połowie XV wieku występują Jurek z Ratoszyna i Prandota z Ratoszyna. Jan Długosz opisując wieś (lata 1470-1480) wspomina Grota Balona z Ratoszyna.
W 1531 roku wieś liczyła już 10 łanów ziemi uprawnej, był tu również młyn4. Ratoszyn kupił Bernard Maciejowski syn Jana podsędka lubelskiego (1462-1481). Bernard Maciejowski już w 1504 roku został podsędkiem ziemskim lubelskim. Ożenił się z Jadwigą z Podlodowskich. Często mianowano go poborcą skarbowym lubelskim. Świadczył też podobne usługi dla króla ,przez co zyskał przychylność królewską. W 1524 roku został sędzią ziemskim lubelskim. Uczestniczył w wielu politycznych wydarzeniach swojej epoki. W 1533 roku został kasztelanem czechowskim, a w 1535 lubelskim. Był założycielem Chodla i uważa się go za twórcę potęgi rodu Maciejowskich, zmarł w 1543 roku.
Pozostawił synów: Samuela, Stanisława i Bernarda. Bracia po śmierci ojca podzielili się jego majątkiem, a Ratoszyn wziął Stanisław Maciejowski. Kolejny dziedzic wsi młodość spędził na dworze królewskim. Początkowo był na dworze królowej Bony, gdzie został pisarzem królewskim. W 1538 roku był już stolnikiem królowej. Popierany przez brata w 1543 awansował na kasztelana żarnowskiego, a rok później był już kasztelanem radomskim. Był zaufanym Zygmunta Augusta i dość wcześnie wiedział o jego potajemnym małżeństwie z Barbarą Radziwiłłówną. Został ochmistrzem dworu nowej królowej. Był też jej najbliższym doradcą jednak później ich stosunki popsuły się. Jednak jej mąż, król Polski, doceniał go oddając mu liczne wsie i starostwa. Maciejowski został w końcu życia kasztelanem sandomierskim. Współcześnie bardzo chwalili charakter Maciejowskiego. Ożenił się z Czuryłówną i miał dwóch synów Stanisława i Kaspra, Stanisław Maciejowski zmarł w 1563 roku.
Kolejnym dziedzicem Ratoszyna był jego syn Kasper Maciejowski. Uczył się początkowo w szkołach dworskich Krakowa. Należał też do dworu Zygmunta Augusta i do jego zaufanych dworzan. To on w chwili śmierci króla w 1572 roku w Knyszynie i zabezpieczył skarbiec królewski i uratował część skarbów koronnych. W kolejnych latach popierał króla Stefana Batorego i uczestniczył w wyprawach na Rosję, wsławiając się w walkach pod Pskowem. Podczas kolejnej elekcji poparł Zygmunta III i w zamian uzyskał wiele starostw, był burgrabią krakowskim, w 1607 roku został kasztelanem lubelskim. Mimo, że Kasper Maciejowski żenił się dwukrotnie nie miał potomków, zmarł w 1611 roku.
W początkach XVII wieku Ratoszyn, tak jak wszystkie wsi należące do dóbr chodelskich, znalazł się w składzie uposażenia kolegium jezuitów w Lublinie. Jezuici wykupili tą wieś od spadkobierców Kaspra Maciejowskiego i skupili w jednym ręku wszystkie dawne dobra Bernarda Maciejowskiego. Jeszcze w 1541 roku Maciejowscy uzyskali pozwolenie na przeniesienie parafii do Chodla, a Ratoszyn stał się ośrodkiem filialnym. Mimo to jeszcze w początkach XVII wieku Ratoszyn traktowano jako oddzielną parafię.
Ratoszyn według spisu podatkowego z 1626 roku był dużą zamożną wsią. Były tu duże gospodarstwa chłopskie. Zajmowały one 9 i pół łana ziemi. Dodatkowo mieszkali tu w części należącej do jezuitów 2 zagrodnicy z rolami, 6 komornic „z bydłem”, oraz ubogie komornice bez bydła. We wsi był młyn, mieszkał tu również rzeźnik. W początkach XVII wieku wykupiono jakąś niewielką część ziemi (pół łana) od niejakiego Mikołaja Wilczopolskiego. Wójtem wsi był Jan Jemiołko, który podczas spisu zaświadczył, że tą ziemię (po Wilczopolskim) „na folwark obrócono”.
Według spisu podatkowego z 1676 roku w Ratoszynie mieszkało 9 osób służby zakonnej oraz 145 osób stanu chłopskiego.
Była to jedna z większych miejscowości należących od jezuitów. Jednak w 1773 roku dobra jezuickie zostały przejęte przez państwo polskie po kasacji zakonu. W 1773 roku dobra chodelskie objął Teodor Szydłowiecki i jego syn Adam Szydłowiecki. W 1783 roku kupił je Ignacy Witosławski, a następnie należały do jego spadkobierców.
W tym czasie Ratoszyn nadal był jedną z największych wsi w tej okolicy. W 1787 roku mieszkało tu 295 osób w tym 6 Żydów. Liczbą ludności Ratoszyn dorównywał ówczesnego Chodlowi. Z uwagi na wielkość wsi, zwano te dobra majątkiem Chodel- Ratoszyn.
W 1827 roku w tej wsi było 40 domów i 227 mieszkańców. Był tu kościół drewniany stanowiący filię parafii w Chodlu.
W 1864 roku w tej wsi powstało 93 gospodarstwa rolne na 1691 morgach ziemi. Folwark liczył od tej pory 3 283 morgi, z czego ponad połowę stanowiły lasy, a 49 mórg stawy.
Na początku XIX wieku te dobra często były dzierżawione. W 1842 roku dobra chodelskie, a w tym i Ratoszyn, nabył hrabia Aleksander Łączyński. W 1851 roku kupił je dobra Maksymilian Krajewski, a już w 1853 kupił je Klemens Kocowski. Dobra chodelskie często zmieniały właścicieli. W latach sześćdziesiątych XIX wieku dziedziczyli tu Boscy, niejaki Wolf Jarmułowicz oraz Józef Gawlikowski.
Dobra chodelskie obciążone były znacznymi długami. W 1873 roku właścicielem został Leon Gawlikowski syn Józefa, a w 1875 roku Bronisław Maszadro. W 1889 roku te dobra kupił Ludwik Nowakowski. Następnie właścicielem folwarku Ratoszyn zostali jego synowie; Jan i Ludwik Nowakowscy.
W okresie międzywojennym Ratoszyn dzielił się na trzy części. Ratoszyn wieś, Ratoszyn folwark i Ratoszyn leśniczówka. We wsi w 1921 roku było 139 domów i 921 mieszkańców. Oprócz Polaków mieszkało tu 9 Żydów. W folwarku naliczono 10 domów i 204 mieszkańców.
W tym czasie w Ratoszynie działały dwa młyny, jeden należał do M. Stępniaka, a drugi do Tomasza Wieczorka. Właścicielem ziemskim był Ludwik Nowakowski posiadający 580 ha ziemi, do niego należała też gorzelnia. Cieślą we wsi był Cz. Orzeł, kołodziejem P. Czajka. Kowalstwem trudnił się A. Giza, Sklepy spożywcze należały do L. Baranowskiego, A. Czarnoty, J. Pietronia i A. Węgrzyckiego, Stolarzem był J. Świżek, szewcem P. Jakubczyk. Sklep z tytoniem prowadził A. Wsąrzycki.
Z zabytków Ratoszyna należy wymienić kościół parafialny pod wezwaniem św. Macieja apostoła i św. Katarzyny. To właśnie tu pierwotnie była parafia obejmująca również Chodel. W Ratoszynie były kolejne drewniane kościoły już od XIV wieku. Obecna świątynia pochodzi z lat 1911-1912. Jest to neogotycki kościół wybudowany wg projektu Józefa Dziekońskiego. Ołtarz główny i ołtarze boczne są barokowe. Do zabytków należy mszał z XVII wieku. Obok kościoła jest dzwonnica z połowy XVIII wieku, drewniana, wielokrotnie odnawiana. Jest prostokątna dwukondygnacyjna. Dach jest namiotowy, kryty gontem.
Zachował się też dawny dwór pochodzący z przełomu XVIII i XIX wieku. Jest murowany z kamienia. Zbudowano go na rzucie prostokąta. Od frontu znajduje się portyk kolumnowy. Dach jest dwuspadowy kryty blachą. (stan zabytków na rok 1960).

Filtruj:

X